SPOTKANIE Z PROF. MARKIEM KRAJEWSKIM
Aktywni i nieobecni. O uczestnictwie w kulturze Polek i Polaków.
Wczoraj, 11 września, w Bibliotece odbyło się spotkanie z 𝐩𝐫𝐨𝐟. 𝐌𝐚𝐫𝐤𝐢𝐞𝐦 𝐊𝐫𝐚𝐣𝐞𝐰𝐬𝐤𝐢𝐦, socjologiem kultury z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, poświęcone zagadnieniu uczestnictwa w kulturze.
W spotkaniu wzięło udział kilkanaście osób; mieszkańców, osób pracujących w partnerskich instytucjach kultury, członków Dyskusyjnego Klubu Siódma Funkcja Języka (Partner Spotkania). Bardzo nas ucieszył fakt obecności tylu zainteresowanych tematem osób. Myślimy o tym z wdzięcznością.
Profesor przedstawił wyniki najnowszych badań dotyczących praktyk kulturowych Polaków, a następnie odbyła się ożywiona, prawie dwugodzinna dyskusja.
𝐖𝐲𝐧𝐢𝐤𝐢 𝐛𝐚𝐝𝐚𝐧́ 𝐨 𝐮𝐜𝐳𝐞𝐬𝐭𝐧𝐢𝐜𝐭𝐰𝐢𝐞 𝐰 𝐤𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐳𝐞 :
👉 Prof. Krajewski podkreślił, że Polacy intensywnie uczestniczą w kulturze na co dzień, jednak często poza oficjalnymi instytucjami kultury. Kultura stała się częścią codzienności, silnie związaną z mediami społecznościowymi i praktykowaną „przy okazji” innych zajęć.
👉 Ponad połowa Polaków doświadcza kultury w pojedynkę – ani w obecności innych, ani razem z innymi. Co więcej, wielu używa aktywności kulturalnych wręcz po to, by od innych się odseparować
👉 Około 50% społeczeństwa nie uczestniczy w ogóle w wydarzeniach oferowanych przez instytucje kultury (odsetek ten utrzymuje się na podobnym poziomie od 2006 roku). Dotyczy to zwłaszcza osób starszych, słabiej wykształconych, o niższych dochodach lub mieszkających na wsi.
👉 Młodsze pokolenie (18–24 lata) praktycznie obywa się bez tradycyjnych instytucji kultury, czerpiąc z niej głównie za pośrednictwem smartfonów i Internetu. Mimo obaw, takie cyfrowe uczestnictwo nie musi oznaczać izolacji – tylko 40% młodych korzysta z kultury samotnie, najniższy odsetek spośród wszystkich grup wiekowych. Często dzielą się oni tym doświadczeniem online, co obala stereotyp „aspołecznego zombie ze smartfonem”.
Po prezentacji wyników rozpoczęła się otwarta dyskusja. Uczestnicy żywo rozmawiali o tym, jaką rolę pełnią lokalne instytucje kultury – takie jak biblioteki, domy kultury czy muzea – i na ile ich oferta odpowiada potrzebom mieszkańców.
Zwracano uwagę, że wiele osób nie korzysta z oferty instytucji kultury, ponieważ nie znajduje w niej treści bliskich swojemu życiu i doświadczeniom. Prof. Krajewski określił to jako problem „niedopasowania” – instytucje często nie uwzględniają potrzeb i stylu życia dużej części społeczeństwa.
Podkreślono, że wyzwaniem dla instytucji jest zwiększenie dostępności ich oferty. Nie chodzi o zmuszanie kogokolwiek do uczestnictwa, lecz o to, by każdy – niezależnie od wieku, wykształcenia czy miejsca zamieszkania – mógł poczuć się dostrzeżony i ważny dla kultury. Wskazano, że instytucje kultury powinny tak kształtować programy, aby także osoby spoza kulturalnych elit znalazły w nich coś dla siebie.
Istotną część rozmowy zajęły obawy dotyczące zmieniającego się sposobu uczestnictwa w kulturze w dobie cyfryzacji. Uczestnicy dyskusji zwracali uwagę na szereg zjawisk:
👉 𝐒𝐚𝐦𝐨𝐭𝐧𝐢𝐜𝐳𝐞 𝐩𝐫𝐚𝐤𝐭𝐲𝐤𝐢 𝐤𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐨𝐰𝐞: Coraz częściej korzystamy z kultury indywidualnie, w domu przed ekranem, zamiast we wspólnocie. Padło pytanie, czy cyfrowe wygody nie zastępują nam bezpośrednich spotkań z innymi.
👉 𝐂𝐲𝐟𝐫𝐲𝐳𝐚𝐜𝐣𝐚 𝐝𝐨𝐬́𝐰𝐢𝐚𝐝𝐜𝐳𝐞𝐧𝐢𝐚: Wiele przeżyć kulturalnych przeniosło się do Internetu. Dyskutowano, czy oglądanie koncertu online lub zwiedzanie wirtualnej galerii daje równie bogate doświadczenie co uczestnictwo na żywo.
👉„𝐖ł𝐚𝐝𝐳𝐚 𝐚𝐥𝐠𝐨𝐫𝐲𝐭𝐦𝐨́𝐰”: Zauważono, że o tym, co oglądamy i czytamy, coraz częściej decydują algorytmy platform streamingowych i mediów społecznościowych. Uczestnicy wyrażali niepokój, że takie mechanizmy stanowią formę „programowania” naszych gustów i zamykają nas w „bańkach” informacyjnych, ograniczając różnorodność konsumowanej kultury.
👉 𝐊𝐨𝐦𝐞𝐫𝐜𝐣𝐚𝐥𝐢𝐳𝐚𝐜𝐣𝐚 𝐢 𝐝𝐨𝐦𝐢𝐧𝐚𝐜𝐣𝐚 𝐩𝐥𝐚𝐭𝐟𝐨𝐫𝐦: Padły głosy krytyki wobec rosnącej dominacji wielkich, komercyjnych platform cyfrowych. Zastanawiano się, czy globalne serwisy z muzyką, filmami i książkami nie wypierają lokalnych inicjatyw kulturalnych i czy w pogoni za zyskiem nie zatracają się wartości artystycznej.
Najwięcej emocji wzbudził temat wpływu powyższych zjawisk na więzi społeczne. Kilkoro uczestników wyraziło pogląd, że Polacy mają słabe więzi społeczne i rzadko angażują się we wspólnotowe formy życia kulturalnego. Sugerowano, że postępująca indywidualizacja odbioru kultury może prowadzić do dalszego rozluźnienia relacji międzyludzkich.
Prof. Marek Krajewski stanowczo polemizował z tak negatywną oceną. Zwrócił uwagę, że choć rzeczywiście na co dzień kultura bywa przeżywana indywidualnie, nie oznacza to zaniku potrzeby bycia razem. Przeciwnie – badania pokazują, że ludzie wciąż szukają wspólnego doświadczenia kulturowego w czasie wolnym. Wychodzenie razem do kina czy na koncert pełni ważną funkcję świętowania i odnawiania więzi społecznych.
Profesor podkreślił też, że młode pokolenie, choć korzysta głównie z kultury cyfrowej, potrafi uczynić z niej doświadczenie wspólne (dzielone online z innymi). To oznacza, że nowe formy uczestnictwa nie muszą osłabiać więzi społecznych – zmienia się po prostu sposób ich budowania. Obraz „aspołecznego” odbiorcy kultury w erze cyfrowej bywa zatem krzywdzącym uproszczeniem.
Spotkanie z prof. Krajewskim okazało się bardzo udane. Cieszyła nas obecność kilkunastu aktywnych uczestników, dzięki którym dyskusja była dynamiczna i wielowątkowa. Poruszyliśmy ważne dla naszej społeczności tematy – od roli biblioteki i innych instytucji kultury, po wyzwania cyfrowej rzeczywistości i znaczenie więzi międzyludzkich.
Atmosfera była otwarta i pełna zaangażowania. Ponad dwie godziny wspólnej rozmowy minęły niepostrzeżenie, świadczy to – naszym zdaniem – o tym, że bardzo te kwestie nas poruszają.
Spotkanie organizowane w ramach programu „Partnerstwo dla książki 2025” .
„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego”
11.09.2025
godz. 18:00
SALA WYPOŻYCZEŃ BIBLIOTEKI
Porozmawiamy o tym, jak dziś uczestniczymy w kulturze, jakie mamy nawyki i gdzie bywa nam „po drodze”, a gdzie wciąż jesteśmy „niewidoczni”.
Podczas rozmowy poruszymy m.in.:
– jak dziś uczestniczymy w kulturze,
– jakie formy uczestnictwa wybierają Polki i Polacy,
– gdzie czujemy się „aktywni”, a gdzie „nieobecni”,
– jakie praktyki i nawyki kulturalne kształtują nasze codzienne życie.
Po części rozmownej przewidujemy czas na dyskusję, pytania publiczności.
Będzie merytorycznie, inspirująco i blisko codzienności.
Marek Krajewski – socjolog, badacz kultury
Zatrudniony na Wydziale Socjologii UAM w Poznaniu oraz autor artykułów i książek dotyczących współczesnej kultury, sztuki i edukacji kulturowej. Współtwórca programu Bardzo Młoda Kultura oraz projektu Archiwum Badań nad Życiem Codziennym, a także pomysłodawca projektu „Niewidzialne miasto”.
Spotkanie organizowane w ramach programu „Partnerstwo dla książki 2025” .
„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego”
Wydarzenie organizowane jest we współpracy z Klubem Dyskusyjnym Siódma Funkcja Języka
